Vanuit eigen kracht

Collectief tenzij…
In 2025 heeft het Sociaal Wijkteam sterk ingezet op het principe “Collectief tenzij…”. Dat betekent dat we, waar mogelijk, inwoners ondersteunen via collectieve activiteiten en netwerken in de wijk voordat individuele hulp wordt ingezet. Deze aanpak versterkt niet alleen de zelfredzaamheid van inwoners, maar draagt ook bij aan ontmoeting, gezondheid en onderlinge verbinding.

We zagen hoe laagdrempelige activiteiten een groot verschil kunnen maken. Zo brengen ontmoetingsplekken zoals het taalcafé en de huiskameractiviteiten inwoners samen die elkaar anders niet vanzelfsprekend zouden ontmoeten. Door samen te praten, ervaringen te delen en actief bezig te zijn, groeit het zelfvertrouwen en voelen mensen zich minder alleen. Inwoners helpen elkaar vooruit en bouwen stap voor stap aan een sociaal netwerk.

Een mooi voorbeeld is de vrouwen-beweeg-les, waar vrouwen met verschillende culturele achtergrond niet alleen werken aan hun gezondheid, maar ook worden geactiveerd om mee te doen in de samenleving. De lessen zorgen voor structuur, motivatie en onderling vertrouwen. Vanuit deze veilige setting zetten vrouwen vaker de stap naar vrijwilligerswerk, scholing of als (her)intreder op de arbeidsmarkt.

Ook het werken met maatjes en groepsactiviteiten laat zien dat collectieve ondersteuning preventief werkt. Inwoners leren elkaar kennen, signaleren zelf wanneer het minder goed gaat en weten elkaar te vinden voor steun. Hierdoor is individuele begeleiding soms niet nodig, of kan deze gerichter en korter worden ingezet.

Met deze aanpak bouwen we samen met partners en inwoners aan sterke, veerkrachtige wijken waarin mensen meedoen, zich gezien voelen en elkaar ondersteunen.

Voorbeeld uit de praktijk
Een man uit de wijk, sinds enige tijd woonachtig in Nederland en afkomstig uit Frankrijk, hij werd toe geleid naar het Taalcafé. Hij had een moeilijke periode achter de rug; na het verlies van zijn partner voelde hij zich alleen en onzeker in een voor hem nieuwe omgeving. Daar vond hij naast een laagdrempelige plek waar hij zijn Nederlands kon oefenen, vooral een plek waar hij zich gehoord en gezien voelde.

Door de informele gesprekken en het contact met andere deelnemers groeide zijn zelfvertrouwen. Inmiddels durft hij zich steeds actiever uit te spreken en krijgt hij meer grip op het leven in Nederland. De ontwikkeling die hij doormaakt werkt door op andere leefgebieden: hij heeft uiteindelijk een passende, betaalde baan gevonden en is nu financieel onafhankelijk.

Inmiddels zien we hem steeds minder vaak in het Taalcafé. Dit is een positief signaal. Het groepsgerichte aanbod vanuit de sociale basis heeft hem de steun en het vertrouwen geboden dat hij nodig had om weer zelfstandig stappen te zetten. Dit voorbeeld toont hoe collectieve voorzieningen kunnen bijdragen aan herstel, participatie en zelfredzaamheid, zonder dat intensieve individuele ondersteuning nodig was.

Uitbreiding klassikale trainingen binnen het onderwijs

Ook binnen het schoolmaatschappelijk werk voor zowel de gemeente Zaanstad als de gemeente Waterland, is in 2025 extra inzet gedaan op het ontwikkelen van collectief aanbod. Zo zijn er naast de bestaande trainingen Faalangstreductietraining, Rots & Water en de Overstaptraining, twee nieuwe trainingen ontwikkeld: De Veilige Klas en Meidenvenijn. De Veilige Klas is ontwikkeld om de sociale veiligheid binnen de klas te versterken. Meidenvenijn is voortgekomen uit signalen van onderlinge spanningen en zogenoemde ‘meidendynamiek’ binnen een groep. Deze klassikale trainingen dragen bij aan bewustwording onder leerlingen en het vergroten van sociale veiligheid binnen de klas.

“Juf, wanneer komen jullie weer bij ons in de klas?!” (leerling Ilpendam, Veilige Klas)

“We hebben een heel rustige week gehad in de klas. Het na-effect was zeker merkbaar.” (leerkracht groep 7, Veilige Klas)

” Ik voel me aardiger voor mijn vriendinnen” (leerling groep 5 Meidenvenijn)

Het Verkennend gesprek als motor voor samenwerking
Bron: IZA Zaanstreek-Waterland | Mentaal Verkennend Gesprek Video: https://izazaanstreekwaterland.nl/wp-content/uploads/2026/01/IZA-verkennend_gesprek-1080p.mp4?_=1

Het Verkennend Gesprek is een oriënterend gesprek voor inwoners met (vermoedelijke) mentale klachten, waarbij de huisarts twijfelt over de meest passende vervolghulp. Inwoners kunnen sinds 2025 hiervoor terecht in Zaanstad (Assendelft & Oud-Koog).

Het gesprek is vrijwillig en laagdrempelig en wordt gevoerd door een duo van een GGZ-professional en een professional uit het sociaal domein, de opbouwwerker van De SMD. Er vindt geen diagnostiek plaats, maar een brede inventarisatie van de hulpvraag en de context van de inwoner. Vaak lukt het goed om in een uur tijd boven tafel te halen welke ondersteuningsvraag de inwoner heeft en hoe het beste geholpen kan worden. De ervaring leert dat er vaak een andere hulpvraag speelt, dan een psychische oorzaak. Denk aan stress-klachten, piekeren om logische redenen, relatieproblematiek en schulden. Dat leidt tot een andere oplossing dan een GGZ-behandeling.

Resultaten 2025
In 2025 hadden ongeveer 70 inwoners in Zaanstad een Verkennend gesprek. In Purmerend, waar de pilot in 2024 is gestart ca 400 en. Het gesprek wordt gemiddeld beoordeeld met een 8,4. Van de inwoners die een Verkennend Gesprek hebben gehad, vindt 20 tot 30% passende hulp buiten de GGZ. Hierdoor zijn er minder onnodige GGZ-verwijzingen, waardoor een kortere wachtlijst tot intake en behandeling, verlichting van de werkdruk bij huisartsen en een betere aansluiting bij de daadwerkelijke hulpvraag.

Mentaal gezondheidsnetwerk
De inzet van het verkennend gesprek is bedoeld om wachttijden te verminderen en de toegang tot passende zorg en ondersteuning in de regio te verbeteren. Door ‘af te buigen’ naar het sociaal domein, blijft de specialistische GGZ beschikbaar voor inwoners die echt behandeling nodig hebben. Tegelijkertijd versterkt het de samenwerking tussen huisartsenzorg, GGZ en het sociaal domein. Het Verkennend Gesprek is daarom onlosmakelijk verbonden met de opzet van een regionaal netwerk voor mentale gezondheid, dat ook aan de slag gaat met de digitale regionale wachtlijst. In 2026 wordt hieraan verder gebouwd.

De kern van het regionale netwerk wordt gevormd door: Huisartsen Zaanstreek Waterland, Gemeenten Purmerend en Zaanstad, Clup Welzijn, Stichting De SMD, INTER-PSY, Zilveren Kruis, Parnassia Groep (Parnassia, PsyQ, Brijder, i-psy, Indigo, Youz, Reakt. Zij vormen samen een stuurgroep. Toetreden tot het Mentaal Gezondheidsnetwerk staat echter open voor andere partijen. De stuurgroep informeert periodiek de Taskforce GGZ, een samenwerkingsverband van alle GGZ-aanbieders en aanpalende partijen.